Do metalu bierzesz wiertło HSS, a do stali nierdzewnej HSS-Co z dodatkiem kobaltu. Do betonu wiertło udarowe z płytką z węglika, w młotowiertarce z uchwytem SDS-Plus. Do drewna wiertło spiralne z ostrzem centrującym, a do glazury i szkła wiertło z grotem węglikowym albo diamentowe, zawsze bez udaru. Dobór idzie za materiałem.
Poniżej rozkładamy dobór po materiałach: co odróżnia wiertło do metalu od wiertła do drewna, dlaczego glazury nie wolno wiercić z udarem i czym różni się uchwyt SDS-Plus od zwykłego walcowego. Piszemy jako sklep techniczny z Kalisza, który wiertła sprzedaje od 1979 roku, więc parametry podajemy konkretne. Jedna zasada wraca w całym tekście: udar zostaje tylko dla betonu i cegły, a płytek i metalu wierci się samą rotacją.
Rodzaje wierteł - tabela doboru
Wiertło dobiera się do dwóch rzeczy naraz: do materiału, w który wchodzisz, i do uchwytu Twojej wiertarki. Poniższa tabela pokazuje, co pod co wziąć i czy pracujesz z udarem, czy bez.
| Materiał | Typ wiertła | Uchwyt | Obroty / udar |
|---|---|---|---|
| Metal, stal, aluminium | HSS; do nierdzewki HSS-Co; z powłoką TiN na dłuższą żywotność | walcowy lub 1/4" hex | obroty dobrane do twardości, bez udaru |
| Beton, cegła, kamień | z płytką z węglika (widia); do młotowiertarki SDS-Plus lub SDS-Max | walcowy (wiertarka udarowa) albo SDS | z udarem |
| Drewno, płyta | spiralne, płaskie piórkowe, Forstnera, otwornica | walcowy lub 1/4" hex | średnie obroty, bez udaru |
| Glazura, gres, szkło | grot z węglika (glazura) albo diamentowe (gres, szkło) | walcowy | wolne obroty, bez udaru, z chłodzeniem |
| Różne materiały pod ręką | wielozadaniowe (uniwersalne) z węglikiem | walcowy | zależnie od materiału, zwykle bez udaru |
Wiertło do metalu - HSS, HSS-Co i powłoki
Do metalu służy wiertło ze stali szybkotnącej, oznaczanej skrótem HSS (High Speed Steel). Zwykłe HSS radzi sobie ze stalą konstrukcyjną, aluminium, mosiądzem i tworzywami. To wiertło do większości domowych i warsztatowych robót w metalu.
Stal nierdzewna to inna liga. Nierdzewka utwardza się pod ostrzem, gdy się nagrzeje, dlatego potrzebujesz wiertła HSS-Co, czyli HSS z dodatkiem kobaltu (najczęściej 5% lub 8%, stąd oznaczenia HSS-Co5 i HSS-Co8). Kobalt trzyma twardość w wyższej temperaturze, więc wiertło nie tępi się po pierwszym otworze. Tym samym wiertłem wejdziesz też w stal hartowaną i żeliwo.
Powłoka TiN, czyli azotek tytanu, to ta złota warstwa na niektórych wiertłach. Zmniejsza tarcie i podnosi twardość powierzchni, przez co wiertło dłużej zostaje ostre. Nie zamienia zwykłego HSS w wiertło do nierdzewki, ale wydłuża żywotność przy pracy seryjnej.
Kąt wierzchołkowy 118 czy 135 stopni
Na czubku wiertła do metalu masz dwa ostrza schodzące się pod pewnym kątem. Standard to 118 stopni, dobry do stali miękkiej i aluminium. Do twardej stali i nierdzewki lepszy jest kąt 135 stopni: stożek jest bardziej płaski, wiertło lepiej się centruje i nie ucieka po powierzchni, często bez potrzeby nakiełka. Do nierdzewki dołóż wolniejsze obroty i kroplę oleju albo płynu chłodzącego, bo to chłodzenie ratuje ostrze.
Wiertło do betonu - udar i uchwyt
Betonu nie da się wywiercić samym cięciem. Na czubku wiertła do betonu siedzi płytka ze spiekanego węglika (widia), która pod udarem kruszy materiał, a obrót usuwa urobek. Dlatego to wiertło zawsze idzie w parze z udarem. Pytanie tylko, z jakim narzędziem.
Wiertarka udarowa z uchwytem trójszczękowym bierze wiertła z trzonem walcowym. Poradzi sobie z cegłą, pustakiem i lekkim betonem, otwory pod kołki 6-10 mm zrobisz bez problemu. Do litego betonu i żelbetu jej udar jest jednak za słaby i za wolny.
Realny beton to zadanie dla młotowiertarki. Uchwyt SDS-Plus przyjmuje wiertła z trzonem 10 mm z rowkami, a energia udaru jest mechaniczna, nie z docisku dłoni. SDS-Plus to zakres domowy i montażowy do mniej więcej 26-30 mm średnicy. Do grubych otworów, przebić i kucia bierze się cięższe młoty z uchwytem SDS-Max (trzon 18 mm). Który system pod jaką robotę, rozpisaliśmy w osobnym poradniku Jak wybrać młotowiertarkę (SDS-Plus vs SDS-Max).
Jedna uwaga z placu budowy: wiertłem do betonu nie przewiercisz zbrojenia. Gdy trafisz na pręt, przełóż się na wiertło HSS do metalu albo przesuń otwór. Węglikowa płytka na stali tylko się rozgrzeje i wykruszy.
Wiertło do drewna - spiralne, płaskie, Forstnera, otwornica
Wiertła do drewna poznasz po grocie centrującym na czubku. Ten ostry czubek wgryza się pierwszy i trzyma wiertło w miejscu, żeby nie uciekało po słojach. Wybór typu zależy od średnicy i tego, jak czysty ma być otwór.
- Spiralne do drewna - grot centrujący plus boczne podcinacze, czyste otwory zwykle w zakresie 3-10 mm. Codzienne wiercenie pod wkręty i kołki.
- Płaskie piórkowe (łopatkowe) - szybkie, zgrubne otwory 10-40 mm. Krawędź wychodzi szorstka, więc tam, gdzie otworu i tak nie widać.
- Forstnera - płaskodenne, gładkie otwory pod zawiasy puszkowe, kołki meblowe i wpusty, orientacyjnie 15-50 mm. Najlepiej prowadzić je w stojaku wiertarskim, bo wymagają pewnego trzymania.
- Otwornica (piła walcowa) - duże otwory powyżej 40 mm pod puszki elektryczne, rury i przepusty.
Wiertło do glazury, gresu i szkła - zawsze bez udaru
Udar pęka szkliwo i rozłupuje płytkę, i to jest najczęstszy powód rozbitej glazury przy montażu. Dlatego przy płytkach i szkle obowiązuje żelazna zasada: żadnego udaru, tylko sama rotacja.
Zwykłą płytkę szkliwioną wywiercisz wiertłem z grotem z węglika (grot włóczniowy). Pracuj na wolnych obrotach, a początek nawiercenia zabezpiecz kawałkiem taśmy malarskiej, żeby wiertło nie ślizgało się po gładkiej powierzchni.
Gres porcelanowy jest znacznie twardszy od zwykłej glazury i grot węglikowy szybko na nim padnie. Do gresu potrzebujesz wiertła albo koronki diamentowej, koniecznie z chłodzeniem wodą. Woda odbiera ciepło i wypłukuje szlam, bez niej diament traci ostrze w kilka chwil. Szkło wierci się podobnie: wiertło węglikowe lub diamentowe, wolno, z chłodzeniem i z wyczuciem przy samym wyjściu, żeby nie wyrwać krawędzi.
Średnica, długość i uchwyt - dopasowanie do wiertarki
Zanim kupisz wiertło, sprawdź, w co je wepniesz. Trzon musi pasować do uchwytu narzędzia.
- Walcowy - klasyczny okrągły trzon do trójszczękowego uchwytu wiertarki i wiertarko-wkrętarki.
- Sześciokątny 1/4" (hex) - do wkrętarek i szybkozłączek, wymiana bez rozkręcania uchwytu; tak trzymane są bity i część wierteł do metalu i drewna.
- SDS-Plus i SDS-Max - wyłącznie do młotowiertarek, nie włożysz ich w zwykłą wiertarkę i odwrotnie.
Średnicę pod kołek dobiera się jeden do jednego: kołek 8 mm to wiertło 8 mm. Długość ma znaczenie przy przewiertach na wylot przez ścianę, gdzie potrzebne są dłuższe wiertła SDS. Jeśli dopiero kompletujesz narzędzie do tych wierteł, pomoże wpis Jak wybrać wiertarko-wkrętarkę.
Częste błędy przy wierceniu
- Udar na płytce - włączony udar na glazurze lub gresie kończy się pęknięciem. Płytki wierci się samą rotacją.
- Wiertło do drewna w metalu - grot centrujący łamie się na stali, a ostrze tępi się od razu. Do metalu tylko HSS lub HSS-Co.
- Brak chłodzenia - nierdzewka i gres bez chłodzenia przegrzewają się i niszczą ostrze. Wolniej i z wodą albo olejem.
- Złe obroty - za szybko w twardej stali przypala ostrze, a za wolno albo bez udaru w twardym betonie tylko wygładza otwór.
- Wiercenie na siłę tępym wiertłem - dociskanie zużytego wiertła grzeje materiał i narzędzie zamiast usuwać wiór. Tępe wiertło wymień.
Co dalej
Jednego wiertła do wszystkiego nie ma: metal, beton, drewno i glazura wymagają innego ostrza, uchwytu i innej pracy z udarem albo bez. Pełny wybór wierteł do metalu, betonu, drewna i płytek znajdziesz w kategorii osprzętu do elektronarzędzi, gdzie mamy między innymi szeroką ofertę wierteł Baum oraz osprzęt Milwaukee, którego jesteśmy autoryzowanym dystrybutorem. Do cięcia tych samych materiałów przyda się z kolei właściwa tarcza. Nie wiesz, co dobrać do swojej wiertarki i podłoża? Napisz albo zadzwoń, doradzimy pod konkretną robotę, tak jak robimy to od 1979 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Jakim wiertłem wiercić w betonie?
W betonie wierci się wiertłem z płytką ze spiekanego węglika (widia) i zawsze z udarem. Cegłę i lekki beton zrobisz wiertarką udarową z wiertłem walcowym, ale do litego betonu i żelbetu bierz młotowiertarkę z uchwytem SDS-Plus, bo jej udar jest mechaniczny i dużo skuteczniejszy. Wiertłem do betonu nie przewiercisz zbrojenia, na pręt przełóż się na wiertło HSS.
Jakie wiertło do stali nierdzewnej?
Do stali nierdzewnej służy wiertło HSS-Co, czyli HSS z dodatkiem kobaltu (5% lub 8%). Kobalt utrzymuje twardość w wysokiej temperaturze, a nierdzewka utwardza się pod ostrzem, gdy się nagrzeje. Wierć na wolnych obrotach, z kroplą oleju lub płynu chłodzącego, najlepiej wiertłem o kącie wierzchołkowym 135 stopni, które lepiej się centruje.
Jak wywiercić otwór w glazurze bez pęknięcia?
Wyłącz udar. Zwykłą glazurę wierci się wiertłem z grotem z węglika, na wolnych obrotach i samą rotacją. Początek nawiercenia zabezpiecz taśmą malarską, żeby wiertło nie ślizgało się po szkliwie. Twardszy gres porcelanowy wymaga wiertła lub koronki diamentowej z chłodzeniem wodą. Udar na płytce to najczęstszy powód pęknięcia.
Czym różni się wiertło do drewna od wiertła do metalu?
Wiertło do drewna ma na czubku ostry grot centrujący, który wgryza się pierwszy i trzyma wiertło w miejscu, żeby nie uciekało po słojach. Wiertło do metalu (HSS) ma zamiast tego dwa ścinane ostrza pod kątem 118 lub 135 stopni. Grot do drewna łamie się na stali, a wiertło do metalu w drewnie ucieka, więc jedno drugiego nie zastąpi.
Co oznacza uchwyt SDS-Plus?
SDS-Plus to system mocowania wiertła w młotowiertarce. Wiertło ma trzon o średnicy 10 mm z podłużnymi rowkami, dzięki którym może się poruszać w osi i przenosić energię udaru mechanicznego. Wsuwasz je bez klucza, na zatrzask. SDS-Plus obejmuje zakres domowy i montażowy do około 26-30 mm; do cięższych prac i grubszych średnic służy większy SDS-Max z trzonem 18 mm.
