Odzież robocza chroniąca przed deszczem i chłodem podlega trzem normom. EN 343 dotyczy ochrony przed deszczem i podaje dwie klasy: wodoszczelności oraz oddychalności. EN 342 obejmuje zestawy do pracy w temperaturze minus 5 stopni Celsjusza i niższej, a EN 14058 pojedyncze kurtki i bluzy do chłodu powyżej tej granicy.
Metka z piktogramem to jedyne miejsce, w którym producent musi podać wynik badania. Słowa ze strony sklepowej, w rodzaju wodoodporna czy oddychająca, nie są pojęciami z normy i każdy rozumie je po swojemu. Widzimy przy tym, jak często klient wraca po bluzę, bo kupił samą kurtkę.
Wodoodporna, wodoszczelna, oddychająca: trzy różne obietnice
Wodoodporna to najsłabsza z tych obietnic. Zwykle znaczy tyle, że tkanina ma powłokę hydrofobową i woda spływa po niej kroplami przez pierwsze minuty, a potem materiał przemaka. Kurtki softshell działają dokładnie tak: dobrze trzymają wiatr, świetnie oddychają, przy ulewie przepuszczają wodę. Softshell to warstwa na wiatr, nie na cały dzień w deszczu.
Wodoszczelna oznacza barierę, którą da się zmierzyć: membranę albo laminat plus klejone lub zgrzewane szwy. Bez zabezpieczenia szwów najlepsza membrana nie pomoże, bo woda wejdzie przez dziurki po igle. Dlatego EN 343 bada osobno materiał i osobno szwy.
Oddychalność to opór pary wodnej, oznaczany Ret: im niższa wartość, tym łatwiej para z potu uchodzi na zewnątrz. Kurtka szczelna, ale o wysokim Ret zamienia się w saunę, gdy tylko zaczniesz się ruszać, i pracownik jest mokry od środka, nie od deszczu. Przy pracy w ruchu oddychalność bywa więc ważniejsza od wodoszczelności.
EN 343, EN 342 i EN 14058: która norma do czego
| Norma | Od czego chroni | Co znaczą liczby na piktogramie | Kiedy jej szukać |
|---|---|---|---|
| PN-EN 343 | Deszcz, mżawka, śnieg z deszczem | Pierwsza liczba: klasa odporności na przenikanie wody, 1 do 4. Druga: klasa oporu pary wodnej Ret, 1 do 4. Pod nimi R albo X, czyli czy badano gotową kurtkę w komorze deszczowej | Praca w deszczu: drogi, dachy, place budowy |
| PN-EN 342 | Zimno od minus 5°C w dół, razem z wiatrem i wilgocią | Izolacyjność cieplna Icler w m²·K/W, czyli liczba, nie klasa. Obok klasa przepuszczalności powietrza od 1 do 3, dalej odporność na przenikanie wody albo X | Mroźnia, chłodnia, prace przy ujemnych temperaturach |
| PN-EN 14058 | Chłód powyżej minus 5°C, pojedyncze elementy odzieży zamiast kompletu | Klasa oporu cieplnego Rct materiału, od 1 do 4. Opcjonalnie przepuszczalność powietrza, odporność na wodę i izolacyjność układu warstw. X tam, gdzie nie badano | Jesień i przedwiośnie, nieogrzewana hala, magazyn |
Granica minus 5°C rozdziela dwie ostatnie normy: kurtka z EN 14058 nie jest gorsza od tej z EN 342, tylko przewidziana na inny zakres temperatur.
EN 343 w praktyce: co znaczą dwie liczby i litera na metce
Odporność na przenikanie wody bada się słupem wody, aż po drugiej stronie tkaniny pojawią się pierwsze krople. Od klasy 2 w górę materiał sprawdza się dopiero po zabiegach starzenia, czyli po praniu, ścieraniu i zgniataniu. Klasa 1 to wynik na tkaninie prosto z rolki, więc mówi najmniej o tym, jak kurtka zachowa się po sezonie.
| Klasa | Odporność na przenikanie wody (WP) | Opór pary wodnej (Ret) | Do czego pasuje |
|---|---|---|---|
| 1 | Co najmniej 8 000 Pa, materiał i szwy badane jako nowe | Powyżej 40 m²·Pa/W | Krótkie wyjścia w mżawce |
| 2 | Co najmniej 8 000 Pa po zabiegach starzenia i praniu | Powyżej 25 do 40 m²·Pa/W | Praca z przerwami, lekki deszcz |
| 3 | Co najmniej 13 000 Pa po przygotowaniu materiału | Powyżej 15 do 25 m²·Pa/W | Kilka godzin w deszczu, praca w ruchu |
| 4 | Co najmniej 20 000 Pa po przygotowaniu materiału i szwów | 15 m²·Pa/W lub mniej | Cały dzień w deszczu i wysiłek fizyczny |
Norma podaje w załączniku zalecane czasy noszenia zależne od klasy oddychalności i od temperatury: im niższa klasa, tym krócej wolno pracować bez przerwy. Kurtka z jedynką w tym polu nie jest odzieżą na ośmiogodzinną zmianę.
Litera na końcu oznaczenia dotyczy gotowej kurtki, a nie tkaniny: odzież ubiera się na manekina i zrasza symulowanym deszczem. R znaczy, że test wykonano, X że go pominięto, bo jest dobrowolny. Zapis EN 343 4-4-R czyta się więc tak: najwyższa klasa wodoszczelności, najwyższa oddychalności, kurtka przeszła próbę deszczem.
Warstwa zewnętrznaKurtka softshell Milwaukee FreeFlex z kapturem, czarna, rozmiar XLSoftshell zatrzymuje wiatr i mżawkę, a przy ulewie potrzebna jest kurtka z klasą wodoszczelności.Sprawdź w sklepie
EN 342 i EN 14058: chłód kontra mróz
EN 342 opisuje zestaw, nie pojedynczy element. Izolacyjność mierzy się na manekinie w ruchu, ubranym w kurtkę, spodnie i bieliznę odniesienia. Stąd na metce widać wartość Icler: im wyższa, tym niższa temperatura pracy i dłuższy dopuszczalny czas. Obowiązkowo bada się też przepuszczalność powietrza, czyli wiatroszczelność, w trzech klasach, gdzie klasa 3 jest najszczelniejszą barierą. Odporność na wodę jest tu dobrowolna, więc zestaw do mroźni nie musi być wodoszczelny.
EN 14058 dotyczy pojedynczej kurtki, bluzy albo kamizelki. Obowiązkowy jest tylko opór cieplny Rct samego materiału, klasyfikowany od 1 do 4. Pozostałe parametry są dobrowolne i dlatego na metkach tak często widać X. To norma dla typowej polskiej jesieni, gdzie problemem jest wiatr i sześć stopni, nie mróz.
Obie pomijają czapki, rękawice i obuwie. Te elementy mają własne normy, na przykład EN 511 dla rękawic chroniących przed zimnem.
Piktogramy na metce: co łatwo odczytać źle
Piktogram EN 343 przedstawia kroplę wody z liczbami pod nią, piktogramy norm ciepłochronnych płatek śniegu. Dwie pomyłki wracają najczęściej.
- X w dowolnym polu nie jest wadą. To informacja, że producent nie zamówił tego badania, czyli brak danych, a nie brak ochrony.
- Liczba dotyczy jednego badania, nie ogólnej jakości kurtki. Model 3-1 jest bardzo szczelny i słabo oddycha, model 2-4 odwrotnie.
System trzech warstw: to on decyduje o komforcie
Normy opisują pojedyncze elementy, a na budowie pracuje układ. Zasada trzech warstw jest starsza od tych norm i sprowadza się do podziału zadań: baza odprowadza wilgoć, środek zatrzymuje ciepło, warstwa zewnętrzna broni przed deszczem i wiatrem. Zepsucie jednej psuje całość i dlatego najdroższa kurtka nad bawełnianym T-shirtem zawodzi.
| Warstwa | Co ma robić | Praca statyczna (dozór, montaż w miejscu) | Praca w ruchu (rozładunek, wykopy) |
|---|---|---|---|
| Bazowa: koszulka z długim rękawem, bielizna termoaktywna | Odprowadza pot od skóry, żeby mokra tkanina nie wychładzała ciała | Grubsza, wełna merino albo mieszanka z wełną | Cieńsza, syntetyczna, szybko schnąca |
| Izolacyjna: bluza robocza, polar, softshell, kamizelka ocieplana | Zatrzymuje ciepłe powietrze przy ciele, część modeli trzyma też wiatr | Grubsza ocieplana bluza, przy mrozie dwie cieńsze zamiast jednej grubej | Lżejsza bluza albo softshell, do zdjęcia bez rozbierania się do koszulki |
| Zewnętrzna: kurtka robocza wodoszczelna, kurtka przeciwdeszczowa | Zatrzymuje deszcz i wiatr, wypuszcza parę wodną na zewnątrz | Wyższa klasa wodoszczelności, model ocieplany | Wyższa klasa oddychalności, wentylacja, regulacja obwodów |
Bawełna w warstwie bazowej to najczęstszy błąd w zamówieniach firmowych. Wchłania pot, przestaje izolować i schnie godzinami, więc pracownik marznie w przerwie mimo dobrej kurtki. Drugi błąd to jedna bardzo gruba warstwa: nie da się jej zdjąć w połowie, a przy wysiłku kończy się przepoceniem zestawu.
Warstwa bazowaKoszulka z długim rękawem Milwaukee, szara, LBaza pod bluzę, zbiera wilgoć ze skóry przy pracy w ruchu i schnie szybciej niż bawełna.Sprawdź w sklepie
Widoczność jesienią, gdy dzień się skraca
Od września warunki widzenia psują się szybciej niż temperatura. Zmierzch zaczyna się w środku popołudniowej zmiany, a deszcz i mgła skracają dystans, z jakiego kierowca zauważy człowieka na poboczu. Granatowa kurtka przeciwdeszczowa może mieć wzorową klasę EN 343 i jednocześnie znikać w takich warunkach.
Przy pracy w pasie drogowym albo w ruchu maszyn odzież musi dodatkowo spełniać EN ISO 20471, a wymagana klasa zależy od miejsca i prędkości pojazdów. Klasy rozpisaliśmy w poradniku Odzież robocza ostrzegawcza: klasy 1, 2, 3 wg normy EN ISO 20471. Pamiętaj przy tym, że warstwa ostrzegawcza musi być tą wierzchnią: kamizelka schowana pod kurtką nie liczy się do klasy.
Obowiązki pracodawcy przy pracy na zewnątrz
Odzież chroniąca przed deszczem i zimnem jest środkiem ochrony indywidualnej, nie dodatkiem do umowy. Pracodawca dostarcza ją nieodpłatnie i dobiera do warunków na stanowisku, razem z ochroną głowy, dłoni i stóp. Podział na kategorie opisaliśmy we wpisie Środki ochrony indywidualnej: kategorie I, II i III. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina co roku o pozostałych obowiązkach przy pracy na otwartej przestrzeni.
- Pomieszczenie w pobliżu miejsca pracy, gdzie można schronić się przed opadami, ogrzać i przebrać, o temperaturze nie niższej niż 16 stopni Celsjusza. Gdy technologia na to nie pozwala, w pobliżu stanowiska stawia się źródła ciepła.
- Ciepłe napoje przy pracy na otwartej przestrzeni, gdy temperatura powietrza jest niższa niż 10 stopni Celsjusza.
- Posiłki profilaktyczne wtedy, gdy praca spełnia osobne kryteria, przede wszystkim odpowiedni wydatek energetyczny; przy pracy na otwartej przestrzeni liczy się okres zimowy od 1 listopada do 31 marca.
- Tempo pracy, długość ekspozycji i przerwy na ogrzanie się dopasowane do pogody.
Komplet na jesienne prace na zewnątrz
Kurtka softshell Milwaukee FreeFlex z kapturem, czarna, rozmiar XLSoftshell jako warstwa zewnętrzna na wiatr i mżawkę.Sprawdź w sklepie
Bluza rozpinana z kapturem Milwaukee GRIDION, czarna, rozmiar XLBluza jako warstwa izolacyjna pod kurtkę, do zdjęcia gdy tempo pracy rośnie.Sprawdź w sklepie
Czapka zimowa Milwaukee BNI, szaraCzapka zimowa domyka komplet: głowy nie obejmuje żadna z tych norm.Sprawdź w sklepieCo dalej
Zacznij od pytania, czy Twoi ludzie pracują w ruchu, czy stoją. Praca w ruchu potrzebuje wyższej klasy oddychalności i cieńszej bazy, statyczna wyższej izolacji i szczelniejszej warstwy zewnętrznej. Metki sprawdzasz dopiero potem: przy jesiennych robotach na zewnątrz szukasz EN 343 na kurtce i EN 14058 na bluzie, przy pracy w chłodni EN 342 na komplecie.
Zestaw złożysz z kategorii kurtki robocze, bluzy robocze i czapki; wśród kurtek są też modele softshell na wiatr i przejściową pogodę. Nie wiesz, którą klasę wybrać dla ekipy, albo potrzebujesz wyceny na kilkanaście kompletów? Napisz albo zadzwoń: odzież roboczą dobieramy klientom od 1979 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza EN 343 klasa 3?
Klasa 3 w normie EN 343 dotyczy jednego z dwóch badanych parametrów, więc trzeba wiedzieć, przy którym stoi. W odporności na przenikanie wody to co najmniej 13 000 Pa po zabiegach starzenia materiału. W oporze pary wodnej to Ret powyżej 15 do 25 m²·Pa/W, czyli dobra oddychalność. Oznaczenie 3-3 to solidny poziom na wielogodzinną pracę w deszczu.
Czym różni się kurtka wodoodporna od wodoszczelnej?
Wodoodporna ma powłokę, po której woda spływa przez pierwsze minuty, a potem tkanina się nasyca i przemaka. Wodoszczelna ma membranę albo laminat oraz zabezpieczone szwy i utrzymuje barierę pod ciśnieniem wody, co potwierdza klasa w normie EN 343. Kurtki softshell należą do pierwszej grupy: trzymają wiatr i mżawkę, nie ulewę.
Jaka norma dotyczy odzieży chroniącej przed zimnem?
To zależy od temperatury. EN 342 obejmuje zestawy odzieży do środowiska o temperaturze minus 5 stopni Celsjusza i niższej, i podaje izolacyjność cieplną Icler oraz klasę przepuszczalności powietrza. EN 14058 dotyczy pojedynczych kurtek, bluz i kamizelek do chłodu powyżej tej granicy i podaje klasę oporu cieplnego Rct. Ochronę przed deszczem opisuje osobno EN 343.
Jak ubrać się warstwowo do pracy na zewnątrz?
Trzy warstwy z rozdzielonymi zadaniami. Na skórę koszulka z długim rękawem odprowadzająca wilgoć, nigdy bawełna. Na nią bluza robocza, polar albo softshell jako izolacja. Na wierzch kurtka wodoszczelna z klasą EN 343 dopasowaną do tego, ile godzin spędzasz w deszczu. Przy pracy w ruchu bierz cieńszą bazę i wyższą klasę oddychalności, przy statycznej grubszą izolację.
Czy pracodawca musi zapewnić odzież przeciwdeszczową?
Tak. Odzież chroniąca przed deszczem i zimnem jest środkiem ochrony indywidualnej, więc pracodawca dostarcza ją nieodpłatnie i dobiera do warunków na stanowisku, razem z ochroną głowy, rąk i stóp. Do tego dochodzi pomieszczenie do ogrzania się i przebrania o temperaturze nie niższej niż 16 stopni Celsjusza oraz ciepłe napoje przy pracy w niskiej temperaturze.
