Rękawice chemoodporne wg normy EN ISO 374-1 dzielą się na trzy typy. Typ A chroni przed co najmniej 6 chemikaliami testowymi przez minimum 30 minut, typ B przed 3 chemikaliami przez minimum 30 minut, a typ C przed 1 chemikalium przez minimum 10 minut. Litery pod piktogramem kolby wskazują konkretne przebadane substancje.
Ta norma nie dotyczy wyłącznie przemysłu. Żywica z kotwy wklejanej, rozcieńczalnik do farby, zmywacz do pianki PU i świeża zaprawa robią skórze to samo, co chemia w zakładzie produkcyjnym. Poniżej tłumaczymy, jak czytać oznaczenia na rękawicach i jak dobrać materiał do substancji, z którą pracujesz. Piszemy jako sklep techniczno-budowlany, który środki ochrony i chemię budowlaną sprzedaje od 1979 roku.
EN 374 czy EN 388: która norma przed czym chroni
Obie normy dotyczą rękawic, ale opisują inne zagrożenia. EN 388 ocenia odporność mechaniczną: ścieranie, przecięcie, rozdarcie i przekłucie (rozkładamy ją na czynniki w poradniku Rękawice robocze a norma EN 388). EN ISO 374 ocenia odporność na chemikalia i mikroorganizmy. Jedna rękawica może mieć oba oznaczenia i przy pracy z chemią właśnie takiej szukaj. Piktogram młotka EN 388 nie mówi nic o tym, czy materiał zatrzyma rozpuszczalnik; nawet dobra rękawica antyprzecięciowa potrafi przepuścić aceton w kilka minut.
Co oznacza EN ISO 374 i piktogram kolby
EN ISO 374 to rodzina norm. Część 374-1 określa wymagania dla rękawic chroniących przed chemikaliami, część 374-5 dotyczy mikroorganizmów. Badania prowadzi się wg trzech metod: EN 374-2 (penetracja), EN 16523-1 (permeacja) i EN 374-4 (degradacja). Rękawicę chemoodporną poznasz po piktogramie kolby laboratoryjnej z literami kodowymi pod spodem.
Za tymi metodami stoją trzy różne zjawiska i przy doborze rękawic trzeba je rozróżniać:
- Penetracja. Przeciekanie chemikaliów przez nieszczelności: mikrootwory, szwy, wady materiału. Bada się ją powietrzem i wodą.
- Permeacja. Przenikanie substancji przez sam materiał, na poziomie cząsteczek. Rękawica wygląda na szczelną, a chemia po pewnym czasie pojawia się od strony skóry. Ten czas, zwany czasem przebicia, opisują klasy 1-6.
- Degradacja. Zmiana właściwości materiału po kontakcie z substancją: twardnienie, pęcznienie, kruszenie. Norma z 2016 roku wymaga zbadania degradacji dla każdej substancji, na którą rękawica jest deklarowana.
Typy A, B i C: wymagania i oznaczenie
Typ rękawicy mówi, na ile chemikaliów z listy testowej ją przebadano i jak długo materiał opierał się przenikaniu. Wymagania zbiera tabela:
| Typ | Wymaganie normy | Oznaczenie na rękawicy | Przykład zastosowania |
|---|---|---|---|
| Typ A | Czas przebicia min. 30 minut (klasa 2) dla co najmniej 6 chemikaliów testowych | Piktogram kolby + co najmniej 6 liter kodowych | Dłuższa praca z różną chemią: lakiernia, przemysł, serwis maszyn |
| Typ B | Czas przebicia min. 30 minut (klasa 2) dla co najmniej 3 chemikaliów testowych | Piktogram kolby + 3 litery kodowe | Regularny kontakt z konkretnymi substancjami: żywice, rozpuszczalniki, prace mokre z zaprawami |
| Typ C | Czas przebicia min. 10 minut (klasa 1) dla co najmniej 1 chemikalium testowego | Piktogram kolby bez liter | Krótki, sporadyczny kontakt i ochrona przed opryskaniem |
Im wyższy typ, tym szersza i dłuższa ochrona. Typ C to minimum: wystarczy tam, gdzie chemia może najwyżej prysnąć na rękawicę, a nie tam, gdzie zanurzasz dłonie albo godzinami trzymasz nasiąknięty pędzel.
Klasy permeacji 1-6: ile czasu masz, zanim chemia przejdzie
Klasa permeacji opisuje czas przebicia, czyli jak długo chemikalium przenika przez materiał rękawicy przy ciągłym kontakcie w badaniu laboratoryjnym.
| Klasa permeacji | Czas przebicia |
|---|---|
| 1 | powyżej 10 minut |
| 2 | powyżej 30 minut |
| 3 | powyżej 60 minut |
| 4 | powyżej 120 minut |
| 5 | powyżej 240 minut |
| 6 | powyżej 480 minut |
Te czasy pochodzą z laboratorium: stała temperatura, nowa rękawica, brak rozciągania. Na stanowisku pracy dłoń grzeje materiał od środka, a rękawica pracuje i się odkształca, więc realny czas ochrony jest krótszy. Zmieniaj rękawice wcześniej, niż wskazuje klasa, a jednorazowych, które miały kontakt z chemią, nie zakładaj ponownie.
Litery chemikaliów testowych: jak znaleźć „swoją” chemię
Norma EN ISO 374-1:2016 posługuje się listą 18 chemikaliów testowych oznaczonych literami od A do T (liter Q i R nie używa). Starsza wersja normy miała ich 12, w 2016 roku dodano 6 kolejnych, głównie kwasów i utleniaczy. Litery pod kolbą mówią, na które substancje rękawica uzyskała wymagany czas przebicia. Wybrane litery, na które najczęściej trafisz przy chemii budowlanej i warsztatowej:
| Litera | Chemikalium testowe | Gdzie się z nim spotkasz |
|---|---|---|
| A | metanol | rozcieńczalniki, zmywacze, płyny techniczne |
| B | aceton | zmywacze do żywic i lakierów |
| F | toluen | rozpuszczalniki nitro, kleje i farby rozpuszczalnikowe |
| J | n-heptan | benzyna ekstrakcyjna, odtłuszczacze, paliwa |
| K | wodorotlenek sodu 40% | silne zasady: udrażniacze, środki czyszczące, chemia zbliżona do mokrego cementu |
| L | kwas siarkowy 96% | elektrolity, kwasowe środki czyszczące |
| M | kwas azotowy 65% | trawienie i czyszczenie metali |
| N | kwas octowy 99% | silikony octowe (uwalniają kwas octowy podczas wiązania), odkamieniacze |
| O | wodorotlenek amonu 25% (woda amoniakalna) | środki czyszczące |
| P | nadtlenek wodoru 30% | środki dezynfekujące i wybielające |
| T | formaldehyd 37% | środki konserwujące i biobójcze |
Pełna lista obejmuje jeszcze acetonitryl (C), dichlorometan (D), dwusiarczek węgla (E), dietyloaminę (G), tetrahydrofuran (H), octan etylu (I) i kwas fluorowodorowy 40% (S).
Jak z tego korzystać? Weź kartę charakterystyki (SDS) produktu, z którym pracujesz, i zajrzyj do sekcji 8: producent chemii podaje tam zalecany materiał rękawic i minimalny czas przebicia. Potem sprawdź, czy rękawica ma literę odpowiadającą tej grupie substancji albo czy figuruje w tabeli odporności producenta rękawic. Jedno zastrzeżenie: litera potwierdza badanie na czystej substancji testowej, a większość chemii budowlanej to mieszaniny, które mogą przenikać szybciej.
Materiał rękawicy a rodzaj chemii
Nie ma materiału odpornego na wszystko. Ten sam nitryl, który długo znosi oleje i paliwa, aceton przepuszcza w kilka minut. Ogólne zasady doboru zbiera tabela:
| Materiał | Dobrze znosi | Słabe strony |
|---|---|---|
| Nitryl | oleje, smary, paliwa, węglowodory alifatyczne, wiele rozcieńczonych kwasów i zasad | ketony (aceton), część rozpuszczalników aromatycznych |
| Lateks | rozcieńczone kwasy i zasady, roztwory wodne, detergenty | oleje i rozpuszczalniki; białka lateksu mogą uczulać |
| Neopren | kwasy, zasady, alkohole, wiele olejów | część rozpuszczalników organicznych |
| Butyl | ketony, estry, aldehydy | paliwa i węglowodory |
| Viton (FKM) | rozpuszczalniki aromatyczne i chlorowane | ketony; wysoka cena |
Druga zmienna to grubość. Cienki nitryl jednorazowy (ok. 0,1 mm) daje pełne czucie w palcach, ale krótki czas ochrony. Rękawice powlekane z długim mankietem chronią dłużej i osłaniają przedramię przy przelewaniu oraz zanurzaniu, kosztem zręczności.
Rękawice do typowych prac z chemią budowlaną
Na budowie chemia rzadko wygląda jak w laboratorium, ale skórze szkodzi tak samo:
- Żywice i kotwy chemiczne. Nieutwardzone żywice epoksydowe i winyloestrowe silnie uczulają przy kontakcie ze skórą. Do wklejania kotew: nitryl, najlepiej grubszy niż standardowa jednorazówka, wymieniany po każdym zabrudzeniu.
- Pianka PU i kleje poliuretanowe. Nieutwardzony poliuretan zawiera izocyjaniany, a przyklejonej pianki nie zmyjesz ze skóry niczym: zejdzie dopiero razem z naskórkiem po kilku dniach. Rękawice nitrylowe zakładaj przed aplikacją, nie po pierwszym zabrudzeniu.
- Silikony, uszczelniacze i zmywacze. Sam uszczelniacz podrażnia umiarkowanie, za to zmywacze i czyściki zawierają rozpuszczalniki, które szybko przenikają cienki lateks. Do wygładzania spoin i mycia narzędzi lepszy jest nitryl.
- Farby i rozcieńczalniki. Rozpuszczalniki aromatyczne (litera F) należą do najtrudniejszych dla materiału rękawic. Przy dłuższym malowaniu i myciu narzędzi cienki nitryl zmieniaj często albo sięgnij po rękawicę z wyższą klasą permeacji.
- Mokry cement, beton i zaprawy. To chemia żrąca: świeża zaprawa ma pH około 12-13 i przy kilku godzinach pracy na mokro potrafi wywołać oparzenie chemiczne, choć w trakcie pracy nic nie boli. Dziurkowana rękawica robocza tu nie wystarczy; potrzebna jest szczelnie powlekana, odporna na zasady (litera K).
Chemię budowlaną Den Braven i Bostik sprzedajemy jako autoryzowany dystrybutor, więc dobór rękawic do konkretnego produktu możemy sprawdzić razem z jego kartą charakterystyki. Wystarczy, że podasz nazwę produktu.
EN ISO 374-5: mikroorganizmy i oznaczenie VIRUS
Druga część normy dotyczy zagrożeń biologicznych. Rękawice zgodne z EN ISO 374-5 chronią przed bakteriami i grzybami, co potwierdza piktogram zagrożenia biologicznego. Jeśli rękawica przeszła dodatkowo badanie szczelności wobec wirusów (wg ISO 16604), pod piktogramem pojawia się napis VIRUS. Na budowie i w usługach ma to znaczenie przy pracach kanalizacyjnych, sprzątaniu po zalaniach, kontakcie z odpadami i przy dezynfekcji.
Jednorazowe czy wielorazowe: co wybrać
Jednorazowy nitryl wystarcza przy krótkim kontakcie i pracy precyzyjnej: dozowanie kotwy, silikonowanie, drobne malowanie. Zasada jest jedna: rękawica, na którą dostała się chemia, idzie do kosza, nie do kieszeni. Przy przelewaniu, zanurzaniu, myciu narzędzi w rozpuszczalniku i pracy trwającej godzinami potrzebna jest rękawica wielorazowa: grubsza, z długim mankietem i z literami odpowiadającymi twojej chemii.
Rękawice chroniące przed poważnymi zagrożeniami chemicznymi należą do III kategorii środków ochrony indywidualnej wg rozporządzenia (UE) 2016/425: obok znaku CE stoi numer jednostki notyfikowanej, a pracodawca ma obowiązek przeszkolić pracowników z ich używania. Jak działają kategorie ŚOI i co dokładnie należy do obowiązków pracodawcy, opisujemy we wpisie Środki ochrony indywidualnej: kategorie I, II i III.
Co dalej
Rękawice chemoodporne, nitrylowe i robocze znajdziesz w kategorii BHP, razem z okularami, półmaskami i resztą wyposażenia stanowiska. Jeśli nie masz pewności, która rękawica wytrzyma kontakt z twoim produktem, napisz albo zadzwoń i podaj nazwę chemii, z którą pracujesz: dobór środków ochrony doradzamy od 1979 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza typ A, B i C rękawic chemoodpornych?
Typ określa zakres badań wg EN ISO 374-1. Rękawice typu A uzyskały czas przebicia co najmniej 30 minut dla minimum 6 chemikaliów testowych, typu B dla minimum 3 chemikaliów, a typu C co najmniej 10 minut dla 1 chemikalium. Im wyższy typ, tym szersza ochrona; typ C nadaje się tylko do krótkiego kontaktu i ochrony przed opryskaniem.
Czy rękawice nitrylowe chronią przed rozpuszczalnikami?
Częściowo. Nitryl dobrze znosi oleje, smary, paliwa i węglowodory alifatyczne, ale ketony (np. aceton) i część rozpuszczalników aromatycznych przenikają przez niego szybko, zwłaszcza przez cienką jednorazówkę. Przy dłuższej pracy z rozpuszczalnikami sprawdź litery na piktogramie kolby i tabelę odporności producenta rękawic, a rękawice zmieniaj po każdym oblaniu.
Co oznaczają litery pod piktogramem kolby?
Każda litera odpowiada jednemu z 18 chemikaliów testowych normy EN ISO 374-1 (od A do T, bez Q i R), np. B to aceton, F to toluen, K to wodorotlenek sodu 40%. Litera na rękawicy oznacza, że dla tej substancji materiał uzyskał wymagany czas przebicia. Rękawice typu A mają co najmniej 6 liter, typu B trzy, a typ C jest oznaczony kolbą bez liter.
Jakie rękawice do żywic i kotew chemicznych?
Do pracy z żywicami epoksydowymi i winyloestrowymi używa się rękawic nitrylowych, bo nieutwardzona żywica silnie uczula przy kontakcie ze skórą. Cienka jednorazówka wystarcza przy dozowaniu kotwy, pod warunkiem wymiany po każdym zabrudzeniu. Przy dłuższej pracy z żywicą lepszy jest grubszy nitryl z mankietem i sprawdzonym czasem przebicia z karty rękawicy.
Czym różni się permeacja od penetracji?
Penetracja to przeciekanie chemikaliów przez nieszczelności rękawicy: mikrootwory, szwy i wady materiału. Permeacja to przenikanie substancji przez sam materiał na poziomie cząsteczek; rękawica wygląda na szczelną, a chemia po pewnym czasie pojawia się od strony skóry. Właśnie czas permeacji opisują klasy 1-6, od ponad 10 do ponad 480 minut.
