Po wymianie okien wentylacja grawitacyjna przestaje ciągnąć, bo zabrakło jej powietrza. Stara stolarka wpuszczała je do mieszkania nieszczelnościami, nowa jest szczelna, a kratka wywiewna nie usunie niczego, czego nie ma czym zastąpić. Grawitacja potrzebuje dwóch rzeczy naraz: różnicy ciśnień i drogi, którą powietrze przejdzie przez mieszkanie.
Telefon w tej sprawie brzmi u nas prawie zawsze tak samo: wymieniliśmy okna, w domu cieplej, tylko para w łazience nie schodzi i w kuchni czuć wczorajszy obiad. W większości takich rozmów problem nie siedzi w kratce, lecz w tym, że powietrze nie ma którędy wpłynąć. Dalej po kolei: czym doprowadzić powietrze, czym je wyprowadzić i co robić, kiedy sama grawitacja przestaje wystarczać.
Jak działa wentylacja grawitacyjna i co ją zatrzymało
Wentylacja grawitacyjna nie ma napędu. Ciąg bierze się z różnicy gęstości powietrza: cieplejsze i lżejsze z mieszkania unosi się kanałem w górę, a na jego miejsce wchodzi chłodniejsze z zewnątrz. Im większa różnica temperatur i im wyższy kanał, tym mocniej to pracuje. Dlatego zimą kratka ciągnie wyraźnie, a w upalny lipcowy dzień potrafi stanąć albo odwrócić kierunek.
Cały układ zadziała tylko wtedy, gdy powietrze ma pełną drogę. Wpływa do pokoi i sypialni, przechodzi przez mieszkanie szczeliną pod drzwiami, wychodzi kratką w kuchni, łazience i WC. Przerwanie tego łańcucha w jednym miejscu zatrzymuje przepływ na całej długości.
Do niedawna nawiew załatwiała sama stolarka. Drewniane okna z lat siedemdziesiątych puszczały powietrze między skrzydłem a ramą i nikt tego nie planował, a koszt dopisywał się do rachunku za ogrzewanie. Okno z dwiema uszczelkami i okuciem dociskowym takiej drogi nie ma. Oszczędność na cieple jest realna, tylko razem z przeciągiem zniknął dopływ, bez którego komin wentylacyjny nie ma czego wyprowadzać.
Objawy powtarzają się w kolejnych mieszkaniach. Para na szybach schodzi dopiero po godzinie od kąpieli. Zapachy z kuchni wędrują do pokoi. W narożnikach przy oknach pojawia się wilgoć, a kartka papieru przyłożona do kratki opada, zamiast się jej trzymać.
Test kartki zrób w chłodny dzień, najlepiej rano. Latem brak ciągu nie musi oznaczać niedrożnego kanału, bo przy zrównanych temperaturach grawitacja i tak pracuje słabo. Jeśli wilgoć wróciła dopiero po wakacjach, zacznij od tekstu o tym, skąd bierze się para na oknach i wilgoć po lecie, bo mechanizm jest tam ten sam.
Sam wymóg nawiewu nie jest naszą interpretacją. Warunki techniczne dla budynków wymagają w paragrafie 149, żeby powietrze zewnętrzne doprowadzać przez otwory o regulowanym stopniu otwarcia, umieszczone w górnej części okna albo nad oknem, albo przez instalację wentylacyjną. To w przepisach opis nawiewnika. Powołana tam norma PN-83/B-03430 dopuszcza jeszcze jedno miejsce montażu, w samym otworze okiennym, na przykład w obudowie rolety zewnętrznej. Ta sama norma podaje strumienie powietrza dla poszczególnych pomieszczeń, które czyta się razem z projektem mieszkania, a drożność kanałów i ciąg sprawdza w praktyce kominiarz.
Nawiewnik okienny a anemostat i kratka nawiewna
Te trzy nazwy mylą się w zapytaniach najczęściej i stąd biorą się nieporozumienia. Nawiewnik, kratka i anemostat robią różne rzeczy w różnych miejscach instalacji.
- Nawiewnik okienny przechodzi przez przegrodę zewnętrzną. Siedzi w ramie okna, w skrzydle, w nadprożu albo w murze i wpuszcza powietrze z dworu do pokoju. Tylko on tworzy nową drogę do środka.
- Kratka wentylacyjna zakrywa otwór, który już istnieje, albo zakończenie kanału. Nazywamy ją nawiewną, gdy siedzi na otworze doprowadzającym powietrze do pomieszczenia, i wywiewną, gdy zamyka wlot do komina. Nowego dopływu z zewnątrz sama nie zrobi.
- Anemostat to talerzowe zakończenie kanału okrągłego z pokrętłem do regulacji, montowane najczęściej w suficie. Rozprowadza strumień promieniście, zamiast dmuchać punktowo. To on kryje się pod hasłem nawiewnik sufitowy.
| Element | Gdzie siedzi | Czy doprowadza powietrze z zewnątrz | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Nawiewnik okienny albo ścienny | W stolarce, w nadprożu albo w murze | Tak, to jego jedyne zadanie | Pokój, sypialnia, salon |
| Kratka wentylacyjna | Na otworze kanału albo w przegrodzie wewnętrznej | Nie, zakrywa otwór, który już jest | Kuchnia, łazienka, WC, drzwi |
| Anemostat | Na końcu kanału okrągłego, zwykle w suficie | Nie, rozprowadza to, co przyjdzie kanałem | Rekuperacja i wentylacja mechaniczna |
Wraca u nas jeszcze jedno pytanie: czy anemostat nadaje się do wentylacji grawitacyjnej. Anemostat zaprojektowano do instalacji, w której powietrze tłoczy wentylator albo rekuperator, bo tam jest co wyważać. W kanale grawitacyjnym ciąg bywa na tyle słaby, że przykręcony talerz jeszcze go dławi. Jeśli mimo to montujesz anemostat na takim kanale, dobierz średnicę nie mniejszą niż kanał i zostaw talerz otwarty. W typowym mieszkaniu z kominem grawitacyjnym pewniejsza zostaje kratka, a dobór typ po typie rozpisaliśmy w poradniku jaka kratka wentylacyjna i anemostat.
Kanał okrągłyAnemostat wentylacyjny sufitowy AN2, Ø125 mm, białyTo ten talerz na suficie, którego zwykle szuka ktoś, kto wpisuje w wyszukiwarkę nawiewnik sufitowy.Sprawdź w sklepie Nawiewnik okienny: ciśnieniowy, higrosterowany, ręczny
Rzecz, którą mówimy wprost: nawiewników okiennych nie sprzedajemy. To element stolarki, nie osprzęt kanałowy, więc dobiera się go razem z oknem albo zamawia u firmy, która okna montowała. Część modeli wymaga frezowania ramy lub skrzydła, a to dotyka warunków gwarancji na okno. Opisujemy je tutaj dlatego, że bez zrozumienia, skąd bierze się nawiew, reszta poradnika wisi w próżni.
Typy różni jedno: co decyduje o otwarciu szczeliny.
- Ciśnieniowy reaguje na różnicę ciśnień między dworem a mieszkaniem. Im większa różnica, tym więcej powietrza wpada. Wiele modeli ma ogranicznik, który przymyka szczelinę przy silnym wietrze, żeby w pokoju nie zrobił się przeciąg.
- Higrosterowany ma czujnik z taśmy poliamidowej, która zmienia długość wraz z wilgotnością względną w pomieszczeniu. Przy suchym powietrzu nawiewnik się przymyka i ogranicza straty ciepła, przy wilgotnym otwiera. Nie potrzebuje zasilania ani baterii.
- Ręczny otwiera i przymyka użytkownik, suwakiem albo dźwignią. Najprostszy w budowie, ale ma wadę widoczną w praktyce: przymknięty w listopadzie zostaje przymknięty do wiosny.
Drugi wymiar wyboru to miejsce montażu. Nawiewnik okienny wchodzi w ramę albo w skrzydło, nadokienny ląduje nad oknem bez ingerencji w profil, a nawiewniki glifowe montuje się w glifie, czyli we wnęce elewacji przy ramie okna. W tym ostatnim wariancie wlot ma postać puszki połączonej z kanałem przelotowym, przez co znika w ościeżu i lepiej tłumi hałas z ulicy. Osobno stoją nawiewniki ścienne prowadzone przez mur, przydatne tam, gdzie okna zostają nietknięte. Producenci stolarki robią też nawiewniki na wymiar, dopasowane szerokością do konkretnego profilu, oraz wersje z wkładem filtracyjnym opisywane jako antysmogowe. Przy tych ostatnich licz się z dwiema konsekwencjami: filtr zmniejsza przepływ i trzeba go wymieniać.
Nawiewnik kupisz więc tam, gdzie kupujesz okna. Druga połowa układu, czyli wywiew, leży już w naszym zasięgu i to w niej widzimy najwięcej zaniedbań.
Wywiew: kratka, anemostat i drożność kanału
Kratka wywiewna ma jedno zadanie: zakryć wlot do kanału i nie zabrać mu przekroju. Przy wymianie zmierz otwór przed zakupem i nie schodź poniżej jego wymiaru. Żaluzja służy do przymknięcia ciągu na jakiś czas, a nie do zamykania kanału na stałe. Siatka broni kanału przed owadami, tylko w kuchni gęsta siatka zbiera tłuszcz i po sezonie potrafi ograniczyć przepływ bardziej niż celowo przymknięta żaluzja.
Wywiew z kanałuKratka wentylacyjna CLASSIC 14x14, białaStandardowy front 14x14 cm na typowy otwór kanału w kuchni albo w łazience.Sprawdź w sklepie Zanim kupisz cokolwiek, sprawdź, czy kanał jest drożny. Okresową kontrolę przewodów kominowych, w tym wentylacyjnych, art. 62 Prawa budowlanego nakazuje co najmniej raz w roku, a przy kanałach grawitacyjnych wykonuje ją osoba z kwalifikacjami mistrza kominiarskiego. Przy okazji przeglądu wychodzą rzeczy, których z mieszkania nie widać: gruz zrzucony do kanału przy remoncie u sąsiada albo otwór zamurowany podczas przebudowy kuchni. Zdarza się też gniazdo ptaka pod czapą komina.
Jeden błąd powtarza się szczególnie często. Okap kuchenny wpięty na sztywno w jedyny kanał grawitacyjny zamyka go dla naturalnego ciągu przez większość doby, bo na drodze powietrza stoi zamknięta klapa albo sam korpus okapu. Kuchnia zostaje wtedy bez wywiewu zawsze, gdy okap nie pracuje.
Jeśli prowadzisz powietrze od okapu albo wentylatora do komina albo na zewnątrz, potrzebujesz kanału i osprzętu do niego: łączników, kolan, zaworu zwrotnego i osłony na zakończenie. Kanały płaskie i okrągłe wraz z podłączeniami trzymamy w kategorii systemy wentylacyjne, same fronty w kategorii kratki wentylacyjne, a wyloty pod sufitem w kategorii kratki sufitowe.
Kiedy grawitacja nie wystarcza: wentylator wyciągowy
Są miejsca, w których sama grawitacja nie wystarcza nawet przy drożnym kanale i otwartym nawiewie. Łazienka bez okna z jednym krótkim kanałem. Mieszkanie na ostatniej kondygnacji, gdzie do wylotu komina zostaje niewiele. Pomieszczenie, w którym suszy się pranie. Wszędzie tam pary przybywa szybciej, niż kanał zdąży ją odebrać samą różnicą temperatur, i wchodzi wentylator wyciągowy montowany w kratce albo we wlocie kanału.
Warianty sterowania są dwa i różnią się tym, kiedy urządzenie rusza. Model z wyłącznikiem czasowym startuje razem ze światłem i pracuje jeszcze przez ustawiony czas po jego zgaszeniu. Model z czujnikiem wilgoci reaguje na wilgotność względną: przekroczenie progu ustawionego pokrętłem włącza wentylator niezależnie od tego, czy ktoś jest w środku. Ten drugi ma sens tam, gdzie para pojawia się poza rytmem wizyt w łazience, czyli przy suszeniu prania albo po długiej kąpieli.
Czujnik wilgociWentylator sufitowy ORBIT 100 mm z czujnikiem wilgociWłącza się od wilgotności w powietrzu, więc odbiera parę także wtedy, gdy nikt nie zapala światła.Sprawdź w sklepie Wentylator nie zwalnia z zapewnienia nawiewu, przeciwnie: podnosi jego znaczenie. Urządzenie wyrzuca powietrze z pomieszczenia, więc musi mieć skąd je wziąć. Bez podcięcia skrzydła drzwi albo kratki drzwiowej wentylator hałasuje, pobiera prąd i przetacza znacznie mniej powietrza, niż podaje jego karta. Dobór i montaż opisaliśmy osobno w tekstach jaki wentylator do łazienki bez okna oraz jak zamontować wentylator łazienkowy krok po kroku.
Jedno ostrzeżenie jest ważniejsze od reszty wpisu. Jeżeli w mieszkaniu pracuje piecyk gazowy, kocioł z otwartą komorą spalania albo kominek, wentylator wyciągowy i okap potrafią obniżyć ciśnienie na tyle, że ciąg w kanale spalinowym się odwróci i spaliny pójdą do wnętrza. Przy takich urządzeniach nawiew musi być zapewniony osobno, a dobór wentylacji wymuszonej skonsultuj z kominiarzem przed zakupem, nie po nim.
Częste błędy, przez które wentylacja stoi
- Zaklejanie kratek na zimę. Zatrzymuje straty ciepła i przy okazji wilgoć, która zostaje w mieszkaniu. Efekt widać po kilku tygodniach na szybach i w narożnikach ścian zewnętrznych.
- Brak podcięcia drzwi. Nowe skrzydło z progiem albo z grubym panelem odcina drogę powietrza z pokoju do łazienki. Wywiew zostaje bez zasilania, choć kanał jest drożny.
- Wentylator bez zapewnionego nawiewu. W szczelnym mieszkaniu bez nawiewnika i bez szczeliny pod drzwiami urządzenie robi hałas zamiast wymiany powietrza.
- Kratka mniejsza od przekroju kanału. Front dobrany na oko potrafi zdławić kanał, który przez lata pracował poprawnie.
- Nawiewnik przymknięty na stałe. Wersja ręczna wymaga otwarcia po sezonie grzewczym, inaczej mieszkanie wraca do stanu sprzed montażu.
- Wietrzenie mikrouchyłem. Uchylone okno godzinami wychładza ścianę przy ramie i sprzyja skraplaniu. Krótkie przewietrzenie na przestrzał wymienia powietrze szybciej i taniej, co rozpisaliśmy w tekście o tym, jak przewietrzyć pomieszczenie.
Czym domknąć układ, gdy nawiew jest już zapewniony
Kratka wentylacyjna okrągła CLASSIC Ø100 mm, brązowaOkrągły front na kanał fi 100, najczęstszy wymiar w łazience i WC.Sprawdź w sklepie
Anemostat wentylacyjny z żaluzją Ø150 mm, białyZakończenie kanału fi 150 z żaluzją, do instalacji, w której powietrze prowadzi wentylator.Sprawdź w sklepie
Wentylator ścienny wyciągowy RETIS Ø100 mmŚcienny wyciąg fi 100 do pomieszczenia, w którym sam ciąg kominowy nie nadąża.Sprawdź w sklepieCo dalej
Kolejność ma znaczenie, bo pierwsze dwa kroki nic nie kosztują. Sprawdź ciąg kartką w chłodny dzień i zamów przegląd kominiarski, jeśli kanał milczy. Potem prześledź drogę powietrza przez mieszkanie: czym wpada do pokoi i czy przejdzie pod drzwiami do łazienki. Dopiero z tą wiedzą kupuj cokolwiek, inaczej nowa kratka trafi na ten sam nieczynny kanał. Nawiewnik zamów u firmy okiennej, a wywiew skompletuj u nas. Nie wiesz, jaka średnica pasuje do Twojego kanału? Zadzwoń albo napisz, dobieramy osprzęt wentylacyjny pod konkretny otwór od 1979 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego po wymianie okien wentylacja przestała działać?
Bo razem ze starą stolarką zniknął nawiew. Wentylacja grawitacyjna usuwa powietrze kanałem w kuchni, łazience i WC, a jego miejsce musi zająć powietrze z zewnątrz. Dawniej wpadało nieszczelnościami okien, nowe okno z uszczelkami tej drogi nie ma. Kratka wywiewna zostaje wtedy bez dopływu i przestaje ciągnąć, choć sam kanał jest sprawny.
Czy anemostat nadaje się do wentylacji grawitacyjnej?
Anemostat zaprojektowano do wentylacji mechanicznej i rekuperacji, gdzie powietrze tłoczy wentylator, a talerzem wyważa się strumień. W kanale grawitacyjnym ciąg jest słaby i przykręcony talerz dodatkowo go dławi. Jeśli montujesz anemostat na takim kanale, dobierz średnicę nie mniejszą niż kanał i zostaw go otwarty. W typowym mieszkaniu z kominem grawitacyjnym pewniejszym wyborem jest kratka.
Czym różni się nawiewnik od kratki wentylacyjnej?
Nawiewnik przechodzi przez przegrodę zewnętrzną, czyli przez okno, nadproże albo mur, i tworzy nową drogę powietrza z dworu do pomieszczenia. Kratka zakrywa otwór, który już istnieje: wlot do kanału, przejście w ścianie wewnętrznej albo otwór w drzwiach. Kratka porządkuje przepływ i pozwala go przymknąć, ale sama nie doprowadzi powietrza z zewnątrz.
Co to jest nawiewnik sufitowy?
W praktyce chodzi o anemostat, czyli talerzowe zakończenie kanału okrągłego montowane w suficie. Pokrętło zmienia szczelinę i tak reguluje strumień, a kształt talerza rozprowadza powietrze promieniście, zamiast kierować je punktowo w jedno miejsce. Element należy do instalacji mechanicznej lub rekuperacji, bo to wentylator doprowadza do niego powietrze kanałem.
Czy można zakleić kratkę wentylacyjną na zimę?
Nie. Kratka wywiewna usuwa z mieszkania wilgoć, dwutlenek węgla i zapachy, a zaklejona zatrzymuje je w środku. Po kilku tygodniach skutki widać na szybach i w narożnikach ścian zewnętrznych. Jeśli przeszkadza Ci wychładzanie, wybierz kratkę z żaluzją i przymykaj ją okresowo, zamiast odcinać kanał na stałe.
Czy wentylator wyciągowy zastąpi nawiewnik?
Nie, bo pracują po dwóch stronach tego samego układu. Wentylator wzmacnia wywiew, a nawiewnik doprowadza powietrze i bez niego wentylator nie ma czego wyciągać. W mieszkaniu ze szczelnymi oknami i bez nawiewu urządzenie hałasuje, pobiera prąd i przetacza mniej powietrza, niż wynika z jego karty. Zapewnij dopływ, choćby uchylanym oknem, zanim dołożysz wentylator.
