Wentylator osiowy przetłacza dużo powietrza przy niewielkim oporze, więc pasuje do krótkiego przewodu wyprowadzonego prosto przez ścianę albo do kanału grawitacyjnego tuż obok; wentylator promieniowy wytwarza wyższe ciśnienie statyczne i dopiero on radzi sobie z długim ciągiem kanałów z kolanami. W domu jednorodzinnym rolę tego drugiego najczęściej przejmuje wentylator kanałowy wpięty w przebieg rury.
Ludzie przychodzą do nas z pytaniem o moc w watach, a prawie nigdy o opór instalacji. Tymczasem to opór rozstrzyga, czy kupione urządzenie wyrzuci powietrze na zewnątrz, czy będzie tylko szumieć w kratce.
Osiowy i promieniowy: różnicę robi ciśnienie
Wentylator osiowy zasysa i wydmuchuje powietrze w tej samej osi, wzdłuż wału silnika. Wentylator promieniowy pobiera powietrze osiowo, a wyrzuca je prostopadle do osi wirnika, czyli pod kątem 90 stopni.
Z tej geometrii wynika wszystko, co dalej. Konstrukcja osiowa daje wysoki przepływ przy niskim ciśnieniu, więc przerzuca duże ilości powietrza, ale tylko wtedy, gdy nic jej specjalnie nie przeszkadza. Konstrukcja promieniowa wytwarza wyższe ciśnienie statyczne niż osiowa o zbliżonych gabarytach i dzięki temu pokonuje znaczne opory przepływu w instalacji.
W praktyce branżowej przyjmuje się, że wentylator osiowy nadaje się do wyprowadzeń o długości do mniej więcej 5 metrów, o prostym przebiegu i małym oporze. Powyżej tego, przy kilku kolanach, przewężeniach albo wspólnym pionie, sens ma już urządzenie budujące ciśnienie.
Który typ do czego
| Typ | Gdzie się sprawdza | Średnica i wydajność |
|---|---|---|
| Ścienny osiowy | Łazienka, WC, kuchnia. Krótki przewód przez ścianę albo wpięcie w kanał grawitacyjny tuż obok | Średnica 100 mm do pomieszczeń mniej więcej do 8 m kwadratowych; 125 mm daje wydatek rzędu 130 do 180 m3/h i obsłuży powierzchnię do 18 m kwadratowych |
| Sufitowy osiowy | To samo zadanie, ale kanał odchodzi sufitem, na przykład w łazience z sufitem podwieszanym | Te same średnice co w wersji ściennej, od 100 do 150 mm |
| Kanałowy, zwany też liniowym | Wpięty w przebieg kanału, gdy pomieszczenie jest znacznie oddalone od głównego szachtu | 100, 125 i 150 mm w obudowie z tworzywa, od 200 do 315 mm w wersji metalowej |
| Osiowy dużej średnicy, w tym przemysłowy | Warsztat, garaż, pomieszczenie gospodarcze, krótkie wyprowadzenie na zewnątrz | Od 200 do 320 mm. W katalogu producenta ścienny model o średnicy 250 mm ma wydajność 740 m3/h |
| Promieniowy | Długi ciąg kanałów z kolanami i dużym oporem aerodynamicznym, instalacje przemysłowe i wysokociśnieniowe | Dobierany z charakterystyki przepływ kontra ciśnienie, a nie z jednej liczby katalogowej |
Tabela odpowiada na pytanie o typ, nie o konkretny model. Model wybiera się dopiero po policzeniu wymaganej wydajności, bo wydatek dwóch urządzeń o tej samej średnicy króćca potrafi się wyraźnie różnić.
Jak policzyć wymaganą wydajność
Rachunek ma dwa źródła i bierze się z nich większą liczbę.
Pierwsze to kubatura pomieszczenia. Producent zaleca wydajność co najmniej trzy razy większą od kubatury, czyli od iloczynu powierzchni i wysokości. Łazienka 2,5 na 2,0 metra przy wysokości 2,5 metra ma 12,5 metra sześciennego, więc z tej strony wychodzi 37,5 m3/h.
Drugie to norma PN-83/B-03430, która określa strumień powietrza usuwanego z pomieszczeń pomocniczych w mieszkaniach:
- łazienka, z WC albo bez: 50 m3/h,
- wydzielone WC: 30 m3/h,
- kuchnia z oknem zewnętrznym i kuchenką gazową lub węglową: 70 m3/h,
- kuchnia z oknem zewnętrznym i kuchenką elektryczną: 30 m3/h w mieszkaniu do trzech osób, 50 m3/h powyżej,
- kuchnia bez okna zewnętrznego z kuchenką elektryczną: 50 m3/h,
- kuchnia bez okna zewnętrznego z kuchenką gazową, obowiązkowo z mechaniczną wentylacją wywiewną: 70 m3/h,
- pomocnicze pomieszczenie bezokienne: 15 m3/h.
Dla naszej przykładowej łazienki norma mówi 50 m3/h, a kubatura 37,5 m3/h. Obowiązuje wyższa wartość, więc szukamy urządzenia o wydajności co najmniej 50 m3/h.
Do tego dochodzi poprawka, o której katalogi milczą najgłośniej. Wydajność podawana w danych technicznych jest mierzona przy swobodnym wylocie, bez kanału. Dołóż kilka metrów rury, kolano i kratkę z żaluzją, a realny wydatek spadnie. Dlatego przy granicznych wynikach bierze się średnicę wyżej, a nie model wyżej w tej samej średnicy.
Kiedy osiowy przestaje wystarczać
Objawy są zawsze takie same. Wentylator pracuje, słychać go, a kartka przyłożona do kratki nie chce się trzymać. Lustro paruje mimo włączonego urządzenia. Zapach z łazienki wraca po kilkunastu minutach. Problemem jest opór trasy, a silnik robi dokładnie tyle, ile umie.
Rozwiązaniem w budynku mieszkalnym jest wentylator kanałowy wpięty w przebieg rury, a nie mocniejszy ścienny. Producent opisuje tę grupę wprost jako urządzenia wspomagające wentylację grawitacyjną w systemach kanałów w pomieszczeniach znacznie oddalonych od głównych szachtów wentylacyjnych. Obudowa jest z tworzywa ABS, silnik osadzony na łożyskach kulkowych, klasa szczelności IPX4, maksymalna temperatura pracy 40 stopni. Montuje się je w pozycji pionowej i poziomej, a pracować mogą jako wywiewne albo nawiewne.
Zaletą takiego układu jest to, że urządzenie siedzi w kanale, nie na ścianie łazienki. Hałas silnika zostaje w przestrzeni instalacyjnej, a w pomieszczeniu widać tylko kratkę albo anemostat. Wadą jest serwis: żeby dostać się do wentylatora, trzeba mieć drzwiczki rewizyjne albo demontowalny fragment sufitu.
Ścienny, sufitowy czy większa średnica
Przy typowej łazience o wyborze między wersją ścienną a sufitową decyduje to, gdzie kończy się kanał. Jeśli otwór jest w ścianie nad wanną, bierzesz ścienny. Jeśli kanał odchodzi sufitem albo masz sufit podwieszany, wygodniejszy jest sufitowy.
Ścienny 100 mmWentylator ścienny wyciągowy RETIS Ø100 mmKlasyczny ścienny wyciągowy na średnicę 100 mm, czyli standardowe wyjście do łazienki i WC o powierzchni do kilku metrów kwadratowych.Sprawdź w sklepie Średnicę podnosi się wtedy, gdy pomieszczenie jest większe albo gdy rachunek z poprzedniej sekcji wyszedł blisko granicy. Model na 120 mm z fabrycznie zamontowanym przewodem z wtyczką bywa też praktycznym wyjściem tam, gdzie nie ma wyprowadzonego zasilania w puszce, a kucie ściany pod przewód nie wchodzi w grę.
Większa średnicaWentylator ścienny wyciągowy WA Ø120 mm z wyłącznikiem pociągowym i przewodem z wtyczkąWiększa średnica 120 mm, wyłącznik pociągowy i gotowy przewód z wtyczką, kiedy przy otworze nie ma wyprowadzonego zasilania.Sprawdź w sklepie Sam montaż, czyli podłączenie do wyłącznika światła, uszczelnienie i wpięcie w kanał, opisaliśmy krok po kroku w osobnym poradniku: Jak zamontować wentylator łazienkowy krok po kroku. Jeśli Twoja łazienka nie ma okna, sięgnij też po Jaki wentylator do łazienki bez okna, bo tam sterowanie i czasy pracy rozpisane są pod ten konkretny przypadek.
Sterowanie i hałas
Wersja podstawowa rusza razem ze światłem i gaśnie razem z nim, co w łazience zwykle oznacza za krótką pracę. Wyłącznik czasowy przedłuża pracę o ustawiony czas po zgaszeniu światła. Czujnik wilgoci uruchamia urządzenie automatycznie po przekroczeniu ustawionego progu wilgotności i utrzymuje je przez zadany czas także po wyjściu z pomieszczenia. Czujnik ruchu startuje na obecność, bez sięgania do wyłącznika.
Czujnik wilgociWentylator sufitowy ORBIT 100 mm z czujnikiem wilgociWersja sufitowa z czujnikiem wilgoci, która sama rusza po kąpieli i nie zależy od tego, czy ktoś pamiętał o włączeniu światła.Sprawdź w sklepie Hałas ma prostą granicę: producent mówi o cichej pracy przy wartościach poniżej 30 decybeli. Powyżej tego progu urządzenie zaczyna być słyszalne w sąsiednim pomieszczeniu, co w mieszkaniu z małym dzieckiem bywa ważniejsze niż odrobina dodatkowej wydajności.
Klasa IPX4, którą znajdziesz w opisach wentylatorów łazienkowych, oznacza według PN-EN 60529 odporność na bryzgi wody padające z dowolnego kierunku. To minimum, jakiego szuka się w pomieszczeniu z prysznicem.
Sam wentylator niczego nie załatwi
Urządzenie wyciągowe może wyrzucić na zewnątrz tylko tyle powietrza, ile wcześniej weszło do mieszkania. W budynku ze szczelnymi oknami i bez nawiewników wentylator wytwarza podciśnienie i zaczyna ciągnąć powietrze z kanału innego pomieszczenia, czasem razem z zapachami sąsiada. Ten mechanizm i sposoby jego rozwiązania opisaliśmy w tekście Nawiewnik, kratka czy anemostat.
Drugi element, który decyduje o realnym wydatku, to zakończenie kanału. Gęsta żaluzja albo zabrudzona siatka potrafią zjeść sporą część wydajności. Dobór osprzętu na wylocie rozpisaliśmy tutaj: Jaka kratka wentylacyjna.
Co dalej
Do łazienki, WC i kuchni w mieszkaniu w większości przypadków wystarczy wentylator osiowy o średnicy 100 albo 125 mm, dobrany do większej z dwóch liczb: kubatury pomnożonej przez trzy i wymagania normowego. Jeśli kanał jest długi, kręty albo pomieszczenie leży daleko od pionu, przechodzi się na wentylator kanałowy wpięty w trasę. Modele ścienne i sufitowe znajdziesz w kategoriach Wentylatory ścienne oraz Wentylatory sufitowe. Wersje kanałowe schodzą u nas partiami, więc dostępność konkretnej średnicy sprawdź w kategorii Wentylatory kanałowe albo zadzwoń, zanim zaplanujesz montaż.
Jeśli Twoja instalacja wymaga naprawdę wysokiego ciśnienia, czyli klasy promieniowej używanej w obiektach przemysłowych i inwentarskich, zadzwoń zamiast zamawiać w ciemno. Doradzamy przy wentylacji od 1979 roku i wolimy dobrać urządzenie do trasy kanału niż wymieniać je po miesiącu.
Trzy warianty pod typową łazienkę
Wentylator ścienny wyciągowy WA Ø100 mmPodstawowy ścienny wyciągowy 100 mm, bez automatyki, do wpięcia w obwód oświetlenia.Sprawdź w sklepie
Wentylator ścienny wyciągowy BASIC Ø100 mm z wyłącznikiem czasowymŚcienny 100 mm z wyłącznikiem czasowym, kiedy wentylator ma pracować jeszcze chwilę po zgaszeniu światła.Sprawdź w sklepie
Wentylator sufitowy ORBIT 100 mm, IPX4Wersja sufitowa 100 mm w klasie IPX4, gdy kanał odchodzi sufitem albo masz sufit podwieszany.Sprawdź w sklepieSamo urządzenie to połowa roboty, bo wydajność z katalogu osiąga się tylko przy trasie, która jej nie dławi. Jak dobrać przekrój przewodu, kiedy płaski przegrywa z okrągłym i gdzie wstawić redukcję, rozpisaliśmy w poradniku kanały wentylacyjne płaskie czy okrągłe.
Najczęściej zadawane pytania
Wentylatory promieniowe i osiowe: czym się różnią?
Kierunkiem przepływu i charakterystyką pracy. W wentylatorze osiowym powietrze wchodzi i wychodzi wzdłuż osi wirnika, w promieniowym wchodzi osiowo, a wychodzi prostopadle, pod kątem 90 stopni. Osiowy daje wysoki przepływ przy niskim ciśnieniu, więc sprawdza się przy krótkich przewodach o małym oporze. Promieniowy wytwarza wyższe ciśnienie statyczne i pokonuje opory długiej instalacji z kolanami.
Wentylatory promieniowe wysokociśnieniowe: kiedy są potrzebne?
Wtedy, gdy opór trasy przekracza możliwości konstrukcji osiowej: przy długich ciągach kanałów, wielu zmianach kierunku, filtrach na trasie albo przy odciągu stanowiskowym w warsztacie. W domu jednorodzinnym taka sytuacja zdarza się rzadko i zwykle wystarcza wentylator kanałowy wpięty w przebieg rury. W obiektach przemysłowych i inwentarskich urządzenie dobiera się z charakterystyki przepływ kontra ciśnienie, licząc opór całej instalacji, a nie z samej średnicy króćca.
Wentylatory osiowe: jaką mają wydajność?
Zależy od średnicy i konstrukcji. W wersjach domowych producent podaje, że średnica 100 mm obsłuży pomieszczenie mniej więcej do 8 m kwadratowych, a 125 mm daje wydatek rzędu 130 do 180 m3/h i wystarczy do 18 m kwadratowych. W wersjach warsztatowych i przemysłowych liczby idą wyżej: w katalogu producenta ścienny model o średnicy 250 mm ma wydajność 740 m3/h. Każdą z tych wartości mierzy się przy swobodnym wylocie, więc w instalacji z kanałem i kratką realny wydatek będzie niższy.
Wentylator kanałowy 100 z wyłącznikiem czasowym: gdzie się go montuje?
W przebiegu kanału wentylacyjnego, a nie na ścianie pomieszczenia. Urządzenie wpina się w rurę o średnicy 100 mm, w pozycji pionowej albo poziomej, najczęściej nad sufitem podwieszanym, w szachcie albo w przestrzeni instalacyjnej. Wyłącznik czasowy przedłuża pracę po zgaszeniu światła, co ma sens szczególnie w łazience. Przy montażu zaplanuj dostęp serwisowy, czyli drzwiczki rewizyjne albo demontowalny fragment obudowy.
Wentylator sufitowy do obory: co brać pod uwagę?
Budynek inwentarski to inne środowisko niż łazienka: stała wysoka wilgotność, pył, amoniak i znacznie większe kubatury. Domowe wentylatory łazienkowe o średnicy 100 mm nie są do takiej pracy przewidziane ani pod względem wydajności, ani odporności obudowy i silnika. Do obory dobiera się urządzenia o odpowiedniej klasie szczelności i odporności chemicznej, z wydajnością policzoną dla kubatury budynku i obsady zwierząt, zwykle na podstawie projektu wentylacji. Przy takim zapytaniu zadzwoń do nas przed zakupem, bo dobór z katalogu na oko kończy się wymianą po sezonie.
